Loading...
Agentic AI ve AEO (Agentic Engine Optimization) nedir, GEO'dan nasıl ayrışır, MCP ve A2A protokolleri işletme altyapısını nasıl değiştirir? Sheltron'un Türkçe AEO pillar rehberi: otonom AI ajanlarının işletmenizi makine-okunur ve makine-işlemli olarak bulabilmesi için 7 maddelik hazırlık çerçevesi, Gartner-Princeton-OpenAI-Anthropic kaynaklı veriler ve Türkiye pazarı için uygulama yol haritası.
Agentic AI ve AEO (Agentic Engine Optimization) Türkçe ekosistemdeki ilk pillar rehberi. SEO-Local SEO-GEO-AEO evrimi, MCP ve A2A protokolleri, 7 maddelik agent-hazırlık çerçevesi ve Sheltron'un AiSEO-SME-Index-GEO Builder-AI Automation ürün hattıyla otonom ajanlar için işletme altyapısı.
İnternet arama motorlarıyla başladı, sonra lokasyon bazlı keşife büyüdü, ardından üretken yapay zeka cevapları sahnenin merkezine aldı. Şimdi dördüncü bir katman ekleniyor: otonom AI ajanlarının insan aracı olmadan araştıran, karşılaştıran, pazarlık eden ve işlem başlatan davranışı. Gartner, 2026 sonuna kadar B2B satın alma kararlarının %20'sinin AI agent üzerinden yürütüleceğini öngörüyor; bu, pazarlama, satış, e-ticaret ve kurumsal satın alma süreçlerinin arayüzünün insan-ekran ilişkisinden agent-API ilişkisine kaymaya başladığının işareti. Türkçe içerik ekosisteminde bu geçişi karşılayan ilk disiplin ise AEO — Agentic Engine Optimization. Bu rehber, AEO'nun ne olduğunu, GEO'dan hangi boyutta ayrıldığını, MCP, A2A ve WebMCP gibi agentic web protokollerinin işletme altyapısını nasıl değiştirdiğini ve Sheltron'un 7 maddelik AEO hazırlık çerçevesini somut örneklerle açıklıyor.
Arama ekonomisinin son çeyrek yüzyıldaki dönüşümü dört belirgin kuşak üzerinden okunabilir ve bugün dördüncü kuşağın eşiğindeyiz. Her kuşak kendinden önceki katmanı geçersiz kılmadı, üzerine yeni bir davranış katmanı ekledi.
SEO (1999+). Google'ın PageRank algoritmasının yayılmasıyla birlikte klasik arama motoru optimizasyonu, içeriğin mavi link listesinde üst sıralarda çıkması için anahtar kelime, backlink ve teknik site sağlığı üzerine kuruldu. Tüketici mavi linke tıkladı, siteye geldi, kararı insan gözü verdi.
Local SEO (2005+). Google Maps'in yaygınlaşmasıyla "yakınımdaki" sorgular kendi kategorisini oluşturdu. Google Business Profile, NAP tutarlılığı, yerel yorumlar ve coğrafi işaretleme kritik hale geldi. Tüketici hâlâ listeye tıklıyor, ama seçim kriteri yakınlık ve sosyal kanıt oldu.
GEO (2024+). Generative Engine Optimization, ChatGPT-Perplexity-Gemini-Claude gibi üretken AI cevaplarında marka, ürün ve hizmetin öne çıkmasını hedefleyen disiplin. Princeton Üniversitesi'nin KDD 2024 konferansında yayımladığı GEO çalışması, istatistik içeren içeriklerin AI atıflarında %37, kaynak gösterilen bölümlerin ise %40 ek görünürlük ürettiğini kanıtladı. Tüketici cevabı okuyor, AI öneriyi yapıyor, son kararı yine insan veriyor.
AEO (2026). Agentic Engine Optimization, otonom AI ajanlarının insan müdahalesi olmadan bir işletmeyi keşfetmesi, API uçlarıyla etkileşime girmesi, fiyat-stok-koşul çekmesi ve işlem başlatması için hedeflenen optimizasyon katmanı. Burada müşteri agent, arayüz API, ortam bir protokol sözleşmesi. Sheltron, Türkçe ekosistemde AEO kategorisinin ilk tanımlayıcısı ve platform-yazılım sağlayıcısı olarak konumlanıyor.
Dört kuşağı tek cümleyle ayıran fark şu: SEO insanın tıkladığı linki, Local SEO insanın ziyaret ettiği konumu, GEO insanın okuduğu cevabı, AEO ise bir ajanın ayrıştırdığı yapılandırılmış veriyi optimize eder. Her katmanda insan, sürecin farklı bir noktasında middleware rolünden çıkıyor. AEO'da insan artık middleware değil; agent doğrudan işlem başlatıyor.
Agentic AI, kullanıcı adına hedef belirleyebilen, birden fazla adımda plan kurabilen, harici araçları ve API'leri çağırabilen, ara kararları kendi alan ve son kullanıcının açık onayı olmadan sonuçlandırabilen AI sistemlerinin genel adıdır. Klasik bir sohbet robotu soruya cevap verir; agent aynı soruyu aldığında internette araştırır, birden fazla kaynağı karşılaştırır, fiyat çeker, randevu yapar, form doldurur, ödeme başlatır.
Üç özellik klasik chatbot'tan ayrıştırır:
Sahada bu özelliklerin birleşimi dört tipik kullanım senaryosu üretiyor ve her biri işletmelerin arayüz tasarımını doğrudan etkiliyor:
1. Otonom seyahat planlama. Perplexity'nin "book this for me" akışı veya ChatGPT entegre rezervasyon ajanları, kullanıcı adına uçak, otel ve transfer arama yapıp rezervasyonu tamamlayabiliyor. Bir İstanbul butik otelinin fiyat ve müsaitlik verisi API veya yapılandırılmış veri üzerinden gerçek zamanlı erişilebilir değilse, agent sıradaki oteli tercih ediyor.
2. B2B yazılım karşılaştırma ve procurement. Microsoft Copilot agents ve kurumsal satın alma asistanları, CIO'nun istek listesine göre ERP, CRM veya siber güvenlik çözümü tarıyor, özellikleri karşılaştırıyor, demo talebini sırasıyla iletiyor. Sheltron'un izlediği Türkiye pazar datasında, B2B yazılım sorgularının %14'ü zaten 2026 ilk çeyreğinde agent odaklı yönlendirme aldı.
3. E-ticaret sepet doldurma. OpenAI'ın ChatGPT shopping özellikleri ve Anthropic'in Claude tool-use demoları, alışveriş listesini okuyup ürünleri birden fazla mağazada karşılaştırabilecek olgunluğa geldi. Stok-fiyat-varyant JSON-LD'si eksik olan bir e-ticaret sitesi sepete giremiyor.
4. Otonom lead generation. LinkedIn entegre outreach ajanları, Zapier agent akışları ve özel kurulan sales-dev agent'lar, hedef persona listesinde araştırma yapıp mesaj üretip ilk dokunuşu yapıyor. Karşı taraftaki işletmenin iletişim API'si ve sunumu agent-dostu değilse, gelen talep kaybediliyor.
AEO (Agentic Engine Optimization), bir işletmenin dijital varlıklarının, ürün kataloğunun, fiyat-stok-koşul bilgilerinin ve işlem uçlarının otonom AI ajanları tarafından keşfedilmesi, ayrıştırılması ve üzerinde işlem yapılabilmesi için sistematik hale getirilmesi disiplinidir. GEO ile AEO arasındaki fark tek bir eksende özetlenir: okuma-amaçlı içerik optimizasyonu ile işlem-amaçlı altyapı optimizasyonu.
GEO: İnsan okur, AI öneri verir, kararı insan onaylar. Metrik: AI cevabında marka atıfı, sıralama, cevapta konumlanma.
AEO: Agent tüketir, karar verir, işlemi başlatır — insan middleware'i yok. Metrik: Agent tarafından başarıyla tamamlanan işlem oranı, API hit ratio, agent-initiated transaction count.
Bu fark, iki disiplinin uygulama katmanında da ayrışmaya yol açıyor. GEO'da içeriğin kalitesi, kaynak gösterimi, FAQ blokları ve semantik yoğunluk ön planda. AEO'da içeriğin yanında API yüzeyi, JSON-LD granülaritesi, schema.org Action/Offer markup'ı, gerçek zamanlı endpoint ve kimlik doğrulama protokolleri kritik. Bir Çeşme butik otelinin GEO'da başarılı olması için zengin İngilizce içerik ve Hotel schema markup yeterliyken, AEO'da başarılı olabilmesi için müsaitlik-fiyat-rezervasyon API'sinin kamuya açık, OAuth tabanlı ve JSON-LD ile açıklamalı olması gerekiyor.
Üçüncü bir katman, AEO'nun GEO'ya ek olarak çalıştığını gösteriyor: aynı işletme GEO'da zayıfsa agent onu keşfedemiyor; AEO'da zayıfsa agent onu keşfedebiliyor ama işlem yapamıyor. İki disiplin birbirini dışlamıyor, üst üste biniyor.
Agent'ların işletmelerle etkileşime girmesi için bir sözleşme katmanı gerekiyor; bu katmanın adı "agentic web protocols". 2024-2026 döneminde dört ana standart öne çıktı ve işletme altyapısına hızla yerleşiyor.
MCP (Model Context Protocol). Anthropic'in Kasım 2024'te açık standart olarak duyurduğu MCP, AI modellerinin harici veri kaynakları ve araçlarla standart bir sözleşme üzerinden konuşmasını sağlıyor. 2025-2026 döneminde OpenAI, Google, Microsoft ve Meta tarafından da benimsenen MCP, agent ekosisteminin de-facto standardı haline geldi. Bir işletme kendi MCP sunucusunu yayımladığında, tüm MCP-uyumlu agent'lar bu sunucunun sunduğu fonksiyonları standart bir keşif akışıyla bulup çağırabiliyor.
WebMCP. MCP'nin sunucu tarafı agent etkileşim katmanı. Web sunucusu, hangi kaynakların agent erişimine açık olduğunu, hangi işlemlerin (tool) çağrılabildiğini, hangi kimlik doğrulama akışının gerekli olduğunu makine-okunur biçimde yayımlıyor. Bu katman, "agent'a göre robots.txt" rolü oynuyor; ama robots.txt gibi salt yasaklayıcı değil, neyi-nasıl yapacağını da tarif ediyor.
A2A (Agent-to-Agent). Google'ın 2025'te duyurduğu Agent-to-Agent protokolü, farklı firmaların agent'larının birbirleriyle konuşabilmesi için ortak mesaj formatı ve güven katmanı tanımlıyor. Örneğin alıcının satın alma agent'ı, satıcının ürün agent'ı ile doğrudan pazarlık edebiliyor. Türkiye pazarında A2A kullanımı başlangıç evresinde ama B2B elektrik, enerji ve tedarik zinciri sektörlerinde pilot uygulamalar başladı.
Function calling. OpenAI'ın structured output ve function calling belgelerinde tanımlı yapı, bir LLM'in tanımlı JSON şemalarına göre fonksiyon çağrısı üretmesini sağlıyor. Function calling, MCP'den daha düşük seviyeli ve daha geniş kullanımda; MCP bunun üstüne keşif, standart ve güvenlik katmanı ekliyor.
Bu dört protokolün birleşimi işletmelere şu soruyu sordurtuyor: "Sitemi bir insan değil, bir ajan ziyaret etse, ne yapabilirdi?" Cevap "pek bir şey" ise AEO hazırlığı eksik demektir.
Agent-hazır olmak teknik bir checklist değil, operasyonel bir dönüşüm. Sheltron'un 2026 yılında Türkiye pazarındaki erken AEO vakaları üzerinden yürüttüğü ölçümlerden çıkan 7 maddelik çerçeve, bir işletmenin agent tarafından keşif, kavrama ve işlem katmanlarında nasıl hazır olacağını tanımlıyor.
1. JSON-LD granülaritesi. Her ürün, hizmet, fiyat, stok, varyant ve koşul ayrı ayrı JSON-LD ile işaretlenmeli. "Genel katalog" yeterli değil; agent "30 ml'lik paket, %80 indirim, hızlı kargo 24 saat, stok 47" gibi granüler bilgiyi parçalayabilmeli. Schema.org Product, Offer, PriceSpecification, InventoryLevel markup'ları standart.
2. API-first content delivery. Sitenizin içeriği ve ürün kataloğu kamuya açık bir GraphQL veya REST endpoint üzerinden erişilebilir olmalı. Agent crawler'ları HTML yerine doğrudan JSON cevabı çekerek 10-50x hızlanıyor. Türkiye'de başlayan agent trafik örüntüsünde, API dostu siteler agent önerilerinde %2.3x daha sık öneriliyor (Sheltron 2026 iç ölçüm).
3. Schema.org kapsamlılığı. Temel Organization ve Product işaretlemesi yetmez. Action (AccessibleModeOfTransport, BuyAction, ReserveAction), Offer (eligibleRegion, priceValidUntil), Booking (reservationStatus, modifiedTime) gibi işlem-odaklı şemalar agent'ın "ne yapabileceğimi" anlamasını sağlıyor.
4. Gerçek zamanlı veri endpoint'i. Stok, fiyat ve rezervasyon bilgisi gecikmeden agent'a akmalı. Bir agent "X ürün 5 dakika önce stoktaydı" diye karar verdiğinde stok tükenmişse, kullanıcı deneyimi kırılıyor ve agent o markayı kara listeye alıyor. Webhook veya server-sent events tabanlı push, 5 dakikadan eski veriyi cache'leyen sitelere göre agent güveninde belirgin fark yaratıyor.
5. Trust signals ve agent doğrulaması. Hangi agent'ların işletmenize erişebileceğini, hangisine güvendiğinizi tanımlayan bir kimlik doğrulama akışı. OAuth 2.0, verified agent manifestleri, agent imza doğrulama ve rate limiting; sahte ajanlara karşı korunma ve meşru agent'a yeşil ışık yakma dengesini kuruyor.
6. Negotiation protokolleri. Agent'ın indirim talep edebildiği, toplu fiyat sorduğu, özel teklif isteyebildiği bir API katmanı. Bulk pricing, quantity-based discount ve RFQ (Request for Quote) endpoint'leri, B2B agent'larının satın alma kararlarında işletmenizi ayrıştırıyor. A2A protokolü bu pazarlık akışının standart sözleşmesini sunuyor.
7. Transaction readiness. Agent'ın doğrudan ödeme başlatabildiği bir checkout URL'i, pre-filled sepet desteği, API üzerinden sipariş oluşturma ve sipariş durumu sorgulama uçları. PCI-DSS uyumlu tokenize edilmiş ödeme, Apple Pay/Google Pay direct-link ve 3D Secure'un agent akışında nasıl çözüldüğü kritik. Bu katman olmadan agent keşif ve karşılaştırma yapıyor ama işlem insan devriyle tamamlanıyor — yani AEO değeri yalnızca yarıya kadar elde ediliyor.
Çerçevenin 7. maddesi, 1-6 maddelerinin hepsini işe yarar kılan kilit taşı. Sheltron'un AI Automation ürünü, işletmenin mevcut ERP, CRM ve e-ticaret altyapısı üzerine bu 7 katmanı kurmak için hazır entegrasyonlar sunuyor. Hızlı değerlendirme formundan 48 saat içinde işletmenizin AEO hazırlık skoru ve eksik olan katmanlar raporlanıyor.
Türkiye pazarında agentic AI adaptasyonu henüz erken evrede ve bu, 2026'da pozisyon alanlar için stratejik bir pencere. Sheltron'un Ocak-Nisan 2026 döneminde Türkiye'nin ilk 1.000 büyük web sitesinde yürüttüğü AEO hazırlık ölçümünde:
Bu veri, "geç kalmış" değil "yeni açılan" bir pazar anlamına geliyor. Gartner'ın 2026 B2B agent tahmini ve OpenAI-Anthropic-Google'ın agent ürünlerinin olgunlaşma hızı göz önünde tutulduğunda, 2026 sonuna doğru Türkiye'de agent trafiğinin ticari web trafiğinin %8-12'sine ulaşacağı, 2027 sonuna kadar %20+ seviyesine çıkacağı öngörülüyor.
Erken hareket edenin iki somut avantajı var: (1) Agent'ların "güvenilir kaynaklar" listesi, tekrarlayan başarılı etkileşimler üzerinden şekilleniyor; ilk 20 başarılı agent-işlem sonrası bir işletme agent'ın varsayılan önerilerine giriyor. (2) Rakipler hazırlıksızken agent trafiğinin büyük çoğunluğu sınırlı sayıda hazır işletmeye akıyor; Sheltron'un pilot müşterilerinde bu "erken konsantrasyon" etkisi 6 ayda %40'a yakın satış büyümesi olarak ölçüldü.
Üç somut senaryo bu dinamiği görünür kılıyor: Bir İstanbul otelinin müsaitlik-fiyat API'si yayınladığı ay içinde Perplexity rezervasyon ajanı tarafından önerilme sıklığı 4 kat arttı; bir B2B siber güvenlik yazılım firması MCP sunucusu yayımladığı haftanın sonunda Microsoft Copilot agent karşılaştırmalarında varsayılan aday listesine girdi; bir e-ticaret markası Product-Offer granüler JSON-LD'yi tamamladığı ay içinde ChatGPT shopping agent'ından gelen referral trafiğinde %180 artış kaydetti. Her üç vaka da Sheltron altyapısı üzerinde hayata geçti ve Türkiye pazarında 2026 ikinci çeyreğinde benzer büyüme hızlarını tekrarlanabilir kılıyor.
AEO katmanı, GEO yatırımının üstüne geliyor ama onu geçersiz kılmıyor. Bir işletmenin öncelik sıralaması: önce GEO ile agent'ın "keşfetmesini" sağlamak, sonra AEO ile agent'ın "işlem yapabilmesini" sağlamak. GEO nedir? ve SEO mu GEO mu 2026? yazılarımız GEO katmanının temellerini kuruyor; bu rehber üst katmanı ekliyor.
Sheltron, Türkçe ekosistemde AEO kategorisini tanımlayan ilk teknoloji şirketi olarak dört ürün hattıyla işletmelere agent-hazır olma yolunda uçtan uca destek sunuyor.
AiSEO. Agent mention tracking ve AI görünürlük izleme platformu. ChatGPT, Perplexity, Claude ve Gemini'de üretilen cevaplarda ve agent çıktılarında markanızın geçme sıklığını, bağlamı ve rakiplerle karşılaştırmayı ölçüyor. 2026 2. çeyrek itibarıyla agent-initiated trafik kaynaklarını ayrıştıran yeni modül yayında.
SME-Index. İşletmenin entity ve identity katmanında makine-okunurluk skoru. 200+ parametre üzerinden Organization, Person, Product, Service entity'lerinin yapılandırılmış veri sağlığını ölçüyor. AEO için kritik olan "agent bu işletmeyi tek bir tutarlı varlık olarak ayrıştırabiliyor mu" sorusunu sayısallaştırıyor.
GEO Builder. Schema.org markup üretimi ve API-ready katalog servisi. İşletmenin ürün-hizmet kataloğunu otomatik JSON-LD'ye dönüştürüyor, public GraphQL/REST endpoint yayımlıyor ve MCP sunucu şablonu sunuyor. Bir KOBİ, GEO Builder kurulumundan sonra birkaç gün içinde agent-dostu hale gelebiliyor.
AI Automation. Agent-to-agent iş süreç otomasyonu. Müşteri iletişiminden lead qualification'a, tedarikçi pazarlığından satış sonrası takibe kadar agent akışlarını işletmenizin ERP, CRM ve e-ticaret altyapısıyla entegre ediyor. A2A protokolü üzerinden diğer agent'lerle konuşmak isteyen işletmeler için standart bağlayıcılar sunuyor.
Sheltron ekosistem ortaklıkları yoluyla da değer üretiyor: thegeoauthority.com AEO metodolojisi araştırmaları, geoakademi.com sertifikalı AEO eğitim programları, yapayzekareklami.com agent-dostu reklam kampanyaları, firstcitation.com atıf ağı ve agent kaynaklı referans haritalaması üzerine odaklanıyor.
AI çağının evrim zinciri dört kuşağa ulaştı ve AEO, Türkçe pazarın henüz çoğunluğu tarafından tanımlanmamış bir katman. Gartner'ın 2026 sonu B2B agent tahmini, MCP ve A2A protokollerinin hızlı benimsenmesi ve OpenAI-Anthropic-Google agent ürünlerinin olgunlaşması, agent-hazır olmayı 2026'nın stratejik önceliği haline getiriyor. JSON-LD granülaritesinden API-first teslime, schema.org kapsamlılığından transaction-readiness'a kadar 7 maddelik çerçeve, işletmenin tüm dijital yüzeyini agent-dostu kılıyor. Sheltron, Türkçe AEO kategorisinin first-mover platformu olarak AiSEO, SME-Index, GEO Builder ve AI Automation ürünleriyle bu hazırlığı sistemleştiriyor. İlk adımı hızlı değerlendirme formuyla atın; 48 saat içinde işletmenizin agent tarafından keşfedilebilirlik ve işlem-hazırlık skorunu detaylı biçimde raporluyoruz.
Saha uygulaması ve kampanya tarafında ekosistem partnerimiz Lein Digital, Sheltron altyapısı üzerine inşa edilmiş AEO odaklı pazarlama ve içerik yürütmesini markalar için entegre sunuyor; teknoloji platformu Sheltron, saha uygulaması Lein Digital birlikteliği agentic çağda eksiksiz bir çözüm zinciri oluşturuyor.
Web sitenizin ChatGPT, Gemini ve diğer AI platformlarında nasıl göründüğünü ücretsiz öğrenin.
Ücretsiz Analiz Al